Γιατί απαγορεύεται η είσοδος των γυναικών στο Άγιον Όρος;

Πώς ξεκίνησε η απαγόρευση στον Άθω;

Το Άγιον Όρος είναι τοποθετημένο στη χερσόνησο του Άθω, με την ομώνυμη κορυφή να φτάνει τα 2.033 μέτρα. Από την ίδρυση της Αθωνικής Πολιτείας, η οποία, σύμφωνα με το Άρθρο 105 του Συντάγματος, αποτελεί αυτοδιοίκητο τμήμα του Ελληνικού Κράτους, ορίστηκε η απαγόρευση εισόδου των γυναικών. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη έκταση στον κόσμο, όπου εφαρμόζεται μια τέτοιου είδους απαγόρευση.

Ο κανονισμός, το λεγόμενο «άβατο», ισχύει από την εποχή του αυτοκράτορα Ιουστινιανού. Επισήμως, θεσπίστηκε το 539.

Συνεπώς, όταν ιδρύθηκαν στη χερσόνησο οι πρώτες μονές, το άβατο είχε ήδη καθιερωθεί επίσημα για τις γυναίκες. Εκείνη την εποχή, η απαγόρευση ήταν τόσο αυστηρή, ώστε αποκλείονταν από τον Άθω έως και τα θηλυκά ζώα, όπως οι κότες, αναγκάζοντας τους μοναχούς να αγοράζουν αυγά από τις γύρω περιοχές.

Σύμφωνα με τους ασκητές της μοναστικής πολιτείας, η Θεοτόκος προστατεύει τον Άθω, τιμωρώντας όσους παραβιάζουν τα όριά του.

Το Άγιον Όρος είναι «το περιβόλι της». Όπως διδάσκει η παράδοση, μετά την Ανάληψη του Κυρίου, η Παναγία προσκλήθηκε από τον Λάζαρο, τον αδελφό της Μάρθας και της Μαρίας, να επισκεφτεί την Εκκλησία της Κύπρου. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, το πλοίο που τη μετέφερε παρασύρθηκε από ισχυρούς ανέμους. Η Θεοτόκος και ο Άγιος Ιωάννης βρέθηκαν στην ανατολική ακτή της χερσονήσου, σε κοντινή απόσταση από τη σημερινή Ιερά Μονή Ιβήρων. Την εποχή εκείνη, στη θέση του μοναστηριού βρισκόταν ένας ειδωλολατρικός ναός και το μαντείο του Απόλλωνα. Η Παναγία μαγεύτηκε από την ομορφιά του τόπου. Έπεσε στα γόνατα και παρακάλεσε τον Υιό της και Θεό να της προσφέρει τη γη ως κήπο και περιβόλι της. Η προσευχή της εισακούστηκε και έτσι ο Άθως αφιερώθηκε στη Μητέρα του Θεού, η οποία ευλόγησε τη γη και τους κατοίκους της.

Γυναίκες που πήγαν στο Άγιον Όρος

Το Άγιον Όρος εξακολουθεί σήμερα να θεωρείται τόπος αφιερωμένος στη Θεοτόκο. Αυτή αποτελεί τη βασίλισσα και τη μοναδική γυναίκα της χερσονήσου.

Υπάρχουν, ωστόσο, ενδιαφέρουσες ιστορίες που αφορούν τον Άθω και την ιστορία του αβάτου. Ένα εντυπωσιακό παράδειγμα είναι αυτό του μοναχού που γεννήθηκε εντός της αθωνικής επικράτειας, πέρασε τη ζωή του εκεί και κοιμήθηκε το 1978. Η μητέρα του εισήλθε με κάποιον τρόπο στην μοναστική πολιτεία, όπου και έφερε στον κόσμο το παιδί της.

Όπως παραδέχονται οι μοναχοί, οι πόρτες του Αγίου Όρους άνοιξαν ορισμένες φορές για τον κόσμο, επιτρέποντας την είσοδο σε όλο τον άμαχο πληθυσμό, που κινδύνευε σε περιόδους πολέμου.

Υπάρχουν, ακόμη, πολλές αφηγήσεις και θρύλοι σχετικά με την απαγόρευση. Κατά την οθωμανική περίοδο, Οθωμανοί στρατιώτες προσπάθησαν να εισέλθουν μαζί με τις συζύγους τους. Για να το καταφέρουν, παρουσίασαν έγγραφα υπογεγραμμένα από τις τοπικές αρχές. Ένας από αυτούς έχασε τις αισθήσεις του και πέθανε ακαριαία. Οι μοναχοί ισχυρίζονται πως οι Οθωμανοί, που έως τότε χλεύαζαν τον κανονισμό του αβάτου, πανικοβλήθηκαν, ζήτησαν συγγνώμη και εγκατέλειψαν τη χερσόνησο μετανοημένοι. Το σώμα του Οθωμανού στρατιώτη τάφηκε, όμως, με τη βροχή που ακολούθησε, παρασύρθηκε και κατέληξε στη θάλασσα.

Επίσημα έχουν καταγραφεί δώδεκα παραβιάσεις της απαγόρευσης εισόδου των γυναικών στον Άθω.

Η πρώτη παραβίαση καταγράφηκε το 382 από την Πλακιδία, την κόρη του Μεγάλου Θεοδοσίου, όταν ακόμη δεν υπήρχε ένα οργανωμένο μοναστικό κράτος. Πολύ αργότερα, το 1081 και το 1108, σημειώθηκαν παραβιάσεις από εκατοντάδες οικογένειες βοσκών. Το 1345, η Ελένη, σύζυγος του Σέρβου Αυτοκράτορα Στέφανου Δουσάν, μετέβη στη σερβική Ιερά Μονή Χιλανδαρίου. Το 1404, η σύζυγος του Ιωάννη Παλαιολόγου επισκέφθηκε την Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας. Το 1850, ο Βρετανός πρέσβης στην Κωνσταντινούπολη, Στράτφορντ Κάνινγκ, συνοδευόμενος από τη σύζυγό του, επισκέφθηκε επίσης το Άγιον Όρος.

Οι μοναχοί περιγράφουν με γλαφυρό τρόπο τη διοργάνωση μιας δεξίωσης προς τιμήν της, η οποία οδήγησε σε αντιδράσεις, έως ότου η Εκκλησία εξέδωσε επίσημη απάντηση, ζητώντας να ληφθούν μέτρα και να μην επαναληφθούν παρόμοια γεγονότα.

Το 1854, το άβατο παραβιάστηκε από μια ομάδα γυναικών και παιδιών που ζήτησαν προστασία μετά από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη χερσόνησο της Χαλκιδικής.

Η Ελληνίδα Αλίκη Διπλαράκου ήταν μεταξύ των γυναικών που παραβίασαν τα σύνορα του Αγίου Όρους. Το 1930, σε ηλικία 18 ετών, εκπροσώπησε την Ελλάδα στον Ευρωπαϊκό Διαγωνισμό Ομορφιάς στο Παρίσι, όπου και στέφθηκε Μις Ευρώπη. Λίγους μήνες μετά τη νίκη της, η Αλίκη αποτέλεσε και πάλι θέμα συζήτησης για τον Τύπο, παραβιάζοντας μια απαγόρευση αιώνων. Ενώ βρισκόταν στο γιοτ ενός εφοπλιστή, κατάφερε να αποβιβαστεί στο Άγιον Όρος και να εισέλθει στα μοναστήρια μεταμφιεσμένη σε ναύτη. Λίγο αργότερα, νοσηλεύτηκε στην Ελβετία, καθώς νόσησε και η ζωή της βρέθηκε σε κίνδυνο. Έγραψε τότε μια επιστολή στον ηγούμενο της Ιεράς Μονής Διονυσίου, μέσα από την οποία εξέφρασε την ειλικρινή της μετάνοια, συνδέοντας την αιφνίδια ασθένειά της με την παραβίαση του κανονισμού του Άθω.

Στην επιστολή ανέφερε:

«Εν Νταβός Ελβετίας.

Σεβάσμιοι Πατέρες, σας εξομολογούμαι ολοψύχως το σφάλμα που διέπραξα τον περασμένον Μάιον εις την Μονήν Βατοπαιδίου… Εφθασα εκεί διά πλοίου του μνηστήρος μου κ. Μωράν, και συνέπεσε να είναι αγκυροβολημένα εκεί και τα θωρηκτά Λήμνος και Κιλκίς, οπότε ο πονηρός μοι ενέβαλε την σκέψην να ανέλθω εις την Μονήν καίτοι εγνώριζα ότι απαγορεύετο. Και δανεισθείσα ναυτικήν στολήν εισήλθον μετά του μνηστήρος μου και περιήλθον εκκλησίας και άλλα μέρη ως ναύτης, χωρίς να με γνωρίσει κανείς… Εκτοτε, Πατέρες μου, έχασα την υγείαν μου και κατήντησα εδώ εις τα σανατόρια της Ελβετίας διά την σωτηρίαν μου, και δυστυχώς δεν βλέπω βελτίωσιν. Εγνώρισα όμως και το πιστεύω ακράδαντα ότι είναι τιμωρία εκ μέρους της Παναγίας προς την οποίαν ησέβησα, δεν έπρεπε εγώ μορφωμένη κοπέλα να κάμω αυτό που έκαμα, και μετανοώ τώρα παρακαλώντας την Παναγία μου να με συγχωρέσει. Παρακαλέσατε και σεις άγιοι Πατέρες. Προς τούτο, δεχθήτε δε και 5.000 δραχμές, ίνα κάμετε λειτουργίας και παρακλήσεις δια την υγείαν μου»

Το 1948, μια ομάδα γυναικών που διώχθηκαν κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου βρέθηκε στο Άγιον Όρος.

Η 17χρονη Ευγενία Πέγκιου είπε σε συνέντευξή της πολλά χρόνια αργότερα:

«Διέπραξα μια αμαρτία. Φοβήθηκα πολύ. Η ομάδα μου έφτασε στην Ιερά Μονή Ιβήρων. Οι μοναχοί δεν άνοιξαν την πόρτα. Ένας από τους στρατιώτες μπήκε στο μοναστήρι και άνοιξε τις πύλες με τη βία. Δεν μπήκα μέσα. Περίμενα με ένα πιστόλι στο χέρι μου.»

Σύμφωνα με δημοφιλείς αφηγήσεις, η Τζάκι Κένεντι έφτασε επίσης στην ακτή της Ιεράς Μονής Μεγίστης Λαύρας μαζί με τον Ωνάση. Η περιπλάνησή της ολοκληρώθηκε με τον τραυματισμό του αστραγάλου της και την άμεση επιστροφή στο γιοτ.

Κανονισμός επισκεπτών στο Άγιον Όρος

Μόνο 100 Ορθόδοξοι και 10 μη Ορθόδοξοι προσκυνητές επιτρέπεται να επισκεφτούν τον Άθω ημερησίως. Ο κάθε προσκυνητής χρειάζεται να παρουσιάσει το διαβατήριό του, καθώς και το Διαμονητήριο (ειδική άδεια παραμονής) προτού εισέλθει στην αθωνική επικράτεια και εφόσον επιθυμεί να παραμείνει εκεί για περισσότερες από 3 ημέρες.

Η είσοδος απαγορεύεται για τις γυναίκες εδώ και πάνω από 1000 χρόνια. Ωστόσο, τους δίνεται η δυνατότητα να θαυμάσουν τις αγιορείτικες μονές από το κατάστρωμα των πλοίων, διασχίζοντας την αθωνική ακτογραμμή, κρατώντας τουλάχιστον 500 μέτρα απόσταση.

Το Άγιον Όρος αποτελεί μια μοναδική τοποθεσία, καθώς ολόκληρη η χερσόνησος θεωρείται ένα απέραντο μοναστήρι αφιερωμένο στην Παναγία.

Από την απαγόρευση εξαιρούνται οι γάτες, τις οποίες οι αγιορείτες πατέρες αγαπούν πολύ. Εξαιρούνται, ακόμη, τα άγρια ζώα, τα οποία δεν υπόκεινται στο έλεγχο της μοναστικής κοινότητας.

Στο παρελθόν, προβλεπόταν, μεταξύ άλλων, η ανάπτυξη γενειάδας για τους άντρες που επιθυμούσαν να επισκεφτούν τον Άθω. Έτσι, κατά τη βυζαντινή περίοδο, οι ευνούχοι και τα πολύ νεαρά αγόρια χωρίς γένια ξεχώριζαν και αποκλείονταν κατά τον έλεγχο εισόδου. Ο κανόνας αυτός απέκλειε, επίσης, την πιθανότητα μια γυναίκα να προσποιηθεί ότι είναι άντρας και να εισέλθει κρυφά.

Σήμερα, τα μικρά παιδιά μπορούν να πάνε στο Άγιον Όρος, αρκεί να συνοδεύονται από έναν κηδεμόνα ή υπεύθυνο συνοδό.

Όπως προαναφέρθηκε, οι μοναχοί έχουν βοηθήσει τους γειτονικούς πληθυσμούς, ανοίγοντας σε εξαιρετικές περιπτώσεις τις πύλες του Άθω και προσφέροντας καταφύγιο στους άμαχους πληθυσμούς. Κατά τη διάρκεια του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου, από το 1946 έως το 1949, οι μονές παρείχαν καταφύγιο σε ομάδες χωρικών, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών και των μικρών κοριτσιών.

Αφότου η Ελληνίδα Μαρία Ποιμενίδου εισήλθε στο Άγιον Όρος μεταμφιεσμένη σε άνδρα το 1953, η Ελλάδα ψήφισε νέο νόμο, σύμφωνα με τον οποίο απαγορεύεται η είσοδος στις γυναίκες, με ποινή φυλάκισης έως και 12 μήνες σε περίπτωση παραβίασης του αβάτου.

Μέρη που απαγορεύεται η είσοδος στις γυναίκες

Το Άγιον Όρος δεν αποτελεί το μοναδικό μέρος, όπου απαγορεύεται η είσοδος των γυναικών.

Στον Ναό Σαμπαριμάλα στην Ινδία απαγορεύεται η είσοδος σε κορίτσια και γυναίκες από 10 έως 50 ετών. Καθώς υπήρξαν πολλές διαμαρτυρίες, η υπόθεση έφτασε έως το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ινδίας. Εκεί η απαγόρευση θεωρήθηκε αντισυνταγματική. Στην πράξη, ωστόσο, υπήρξε μεγάλη αντίσταση και ο θεσμός του αβάτου συνεχίστηκε.  

Το Όρος Όμινε στην Ιαπωνία είναι αντίστοιχα ένας τόπος κλειστός για τις γυναίκες. Η περιοχή θεωρείται μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας, με ιδιαίτερα ιερή αξία για τους πιστούς.