Η προσευχή αποτελεί τον πυρήνα της ορθόδοξης χριστιανικής πίστης και άσκησης στον κανόνα της εκκλησίας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος έρχεται εγγύτερα στον Θεό-πατέρα, συνομιλεί μαζί Του και δέχεται τη Θεία Χάρη Του. Για τον σκοπό αυτό υπάρχει μεγάλη παρακαταθήκη προσευχών, ψαλμών και ιερών κειμένων, που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο καθένας προκειμένου να απευθυνθεί στον Κύριο. Παράλληλα, οι άνθρωποι και, συχνά, οι ίδιοι οι πατέρες της εκκλησίας μας, επιλέγουν μια περισσότερο αυθόρμητη έκφραση.
Προκύπτει, έτσι, το ερώτημα: Είναι σωστό να προσευχόμαστε με τα δικά μας αυθόρμητα λόγια;.jpg)
Τα τρία είδη προσευχής
Αρχικά, ο κάθε πιστός έχει στη διάθεσή του τρεις διαφορετικούς τρόπος για να προσευχηθεί, να δοξολογήσει ή να παρακαλέσει τον Θεό.
- Ο πρώτος αφορά τις ήδη καταγεγραμμένες προσευχές, τους παραδεδομένους ψαλμούς που χρησιμοποιεί η επίσημη εκκλησία ανά τους αιώνες και με τους οποίους προσεύχονταν οι άγιοι της εκκλησίας μας.
- Η δεύτερη είναι η καρδιακή (νοερά) προσευχή, η οποία συχνά συνδέεται με το κομποσκοίνι, τη συγκέντρωση και την ακατάπαυστη παράκληση στον Κύριο.
- Τέλος, υπάρχει και η αυθόρμητη, αυτοσχέδια προσευχή, κατά την οποία ο κάθε πιστός εκφράζεται με τα δικά του προσωπικά λόγια.
Η δύναμη των παραδεδομένων ευχών
Οι ευχές που μας παραδίδονται από την εκκλησία θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές, καθώς αποτελούν τον θεμέλιο λίθο της επικοινωνίας μας με τον Θεό. Είναι λόγια που κατάφεραν να συνδέσουν μαζί Του πλήθος αγίων και πατέρων της εκκλησίας.
Διαθέτουν αδιαμφισβήτητη θεολογική ουσία, πνευματική χάρη και δύνανται να καλλιεργήσουν την πίστη του κάθε χριστιανού. Με τον πεφωτισμένο λόγο τους, διαμορφώνουν την ψυχική ποιότητα του ανθρώπου. Επιπλέον, αποτελούν σταθερά πρότυπα, ικανά να διδάξουν τις αξίες της πίστης, τον ορθό τρόπο προσευχής και έκφρασης απέναντι στα θεία.
Από την άλλη, η νοερά προσευχή, το «Κύριε ημών Ιησού Χριστέ, ελέησόν με τον αμαρτωλό», αποτελεί μια διαρκή και μόνιμη παράκληση. Με τα λόγια της προσευχής αυτής μπορεί κανείς να κάνει μετάνοιες, να προσεύχεται κρατώντας το κομποσκοίνι του ή ακόμα να ζητάει το έλεος του Θεού καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, ενώ εργάζεται ή ηρεμεί. Σε κάθε περίπτωση, η καρδιακή προσευχή αποτελεί ένα μέσο συγκέντρωσης και άσκησης, μαθητείας και επιδίωξης να μεταφερθεί ο προσευχητικός λόγος από τον νου στην καρδιά. Σκοπός της γίνεται η πνευματική μέθεξη στην αλήθεια και την ουσία της ορθόδοξης πίστης.
Η προσωπική αυτοσχέδια προσευχή
Όσον αφορά την προσωπική προσευχή, αυτή που μπορεί να κάνει ο καθένας αυθόρμητα, χρησιμοποιώντας τις δικές του λέξεις και εκφράζοντας πηγαία τη σκέψη του, η εκκλησία δεν επιβάλλει κανέναν κανόνα που να αναιρεί την αξία της ή να την απορρίπτει. Μάλιστα, δεν ήταν λίγοι οι άγιοι και οι σύγχρονοι πατέρες, οι οποίοι εκφράζονταν αυθόρμητα, αφήνοντας πίσω τους μαρτυρίες από την ειλικρινή τους προσευχή. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί ο Όσιος Εφραίμ ο Κατουνακιώτης, του οποίου τα λόγια είναι σήμερα καταγεγραμμένα και ζωντανά στη μνήμη των πιστών, που είχαν τη χάρη να τον γνωρίσουν προσωπικά.
Η αυτοσχέδια προσευχή δύναται να βρίθει θεολογικού περιεχομένου, να είναι πλούσια και γεμάτη από πνευματική διαύγεια. Είναι, συνεπώς, θεμιτό να επιτρέπουμε στον εαυτό μας να προσεύχεται με τον τρόπο αυτό, όταν νιώθει την ανάγκη και την ικανότητα να το κάνει. Η αυθόρμητη προσευχή μπορεί να είναι σωτήρια, να επιτελεί θαύματα και να μας φέρνει σε άμεση επαφή με τις επουράνιες δυνάμεις. Άλλωστε, δεν ήταν λίγες οι φορές που οι άγιοι της εκκλησίας και η ίδια η Υπεραγία Θεοτόκος εμφανίστηκαν στους πιστούς, θαυματουργώντας και απαντώντας τους στις πιο απλές και αυθόρμητες προσευχές.
Είναι σωστό να προσευχόμαστε με τα δικά μας αυθόρμητα λόγια;
Στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση δεν υπάρχει αντίθεση αλλά αλληλοσυμπλήρωση μεταξύ των τριών ειδών προσευχής και, ιδιαίτερα, μεταξύ των καταγεγραμμένων ευχών και της αυτοσχέδιας παράκλησης ή δοξολογίας. Αυτό που αποδεικνύεται τελικά σημαντικό είναι η ταπείνωση και η «συντετριμμένη καρδιά», που, όπως τονίζει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, είναι πολύ σπουδαιότερη από τα όμορφα λόγια. Είναι, επομένως, θεμιτό να προσευχόμαστε με τα δικά μας λόγια, εφόσον διατηρούμε διαύγεια στην έκφρασής μας και παραμένουμε πιστοί στον λόγο του Ευαγγελίου.
Ωστόσο, όπως τονίζεται, η παράλληλη άσκηση σε όλους τους επιμέρους τρόπους προσευχής είναι απαραίτητη, καθώς η αυτοσχέδια προσευχή μπορεί από μόνη της να οδηγήσει γρήγορα σε πλάνη. Ο πρωταρχικός και ασφαλής δρόμος για την επικοινωνία του ατόμου με τον Θεό παραμένει αυτός των ιερών κειμένων, των ψαλμών και των ευχών, που μας παραδόθηκαν από τους πεφωτισμένους πατέρες της εκκλησίας μας. Σε αυτούς οφείλουμε πάντοτε να γυρνάμε και να μαθητεύουμε, προκειμένου να είμαστε ικανοί να εκφράσουμε μετέπειτα την προσευχή μας και με τον δικό μας αυθόρμητο και ειλικρινή τρόπο.
