Το κομποσχοίνι είναι ένα βοηθητικό εργαλείο, για τη συγκέντρωση και την προσευχή των πιστών (λαϊκών και κληρικών). Όπως φαίνεται και από την ονομασία του, είναι φτιαγμένο από σχοινί πλεγμένο σε κόμπους. Έχει συγκεκριμένη χρησιμότητα και σκοπό. Συχνά αντιμετωπίζεται ως φυλακτό με μαγικές ιδιότητες ή βραχιόλι με διακοσμητική αξία, πράγμα που αντιβαίνει στις εκκλησιαστικές αρχές.
Σύμφωνα με την παράδοση, ένας ασκητής έκανε πολλές μετάνοιες και προσευχές, όπως επιβάλλεται στον μοναστικό βίο. Για να μπορεί να τις μετράει, χρησιμοποίησε ένα απλό κομποσκοίνι. Ωστόσο, ο διάβολος τού το χαλούσε διαρκώς, με αποτέλεσμα ο μοναχός να κουράζεται υπερβολικά για να το φτιάχνει ξανά και ξανά. Τότε του παρουσιάστηκε άγγελος Κυρίου και του έδειξε τον τρόπο για να πλέκει τους κόμπους σταυροειδώς, σχηματίζοντας κάθε φορά εννέα σταυρούς (σύμφωνα με τα εννέα τάγματα των αγγέλων). Ο διάβολος, που έφριττε στην όψη του σταυρού, δεν κατάφερε να λύσει ξανά το κομποσκοίνι του ασκητή.
Σήμερα, υπάρχουν πολλών ειδών κομποσκοίνια, τα οποία διαφέρουν ανάλογα με τη χρήση για την οποία προορίζονται. Το κομποσκοίνι που φοριέται στο δάχτυλο αποτελείται από 12 κόμπους (συμβολίζει τους 12 Αποστόλους ), αυτό για τον καρπό από 33 (όσα τα χρόνια που έζησε ο Ιησούς Χριστός), από 50, 100, 300 κ.λπ.
Το κομποσκοίνι αποτελεί "μια κληρονομιά που μας άφησαν οι άγιοι πατέρες μας," όπως συνήθιζε να λέει ο Άγιος Παΐσιος. Η κληρονομιά αυτή δεν συνδέεται, βέβαια, μόνο με το αντικείμενο, αλλά κυρίως με τον τρόπο προσευχής που μας παρέδωσαν και ο οποίος ονομάζεται "νοερά προσευχή", "καρδιακή" ή "προσευχή του Ιησού."
Μητέρα και εφευρέτης της καρδιακής προσευχής είναι για τους αγιορείτες πατέρες η Υπεραγία Θεοτόκος, η Παναγία μας και Μητέρα όλων των μοναχών, η οποία, κατά την επίγεια παρουσία της, δοξολογούσε αδιαλείπτως τον Θεό. Η ίδια της η ζωή αποτελούσε μια αδιάλειπτη προσευχή! Η επίκληση του ονόματος του Κυρίου, το "Κύριε Ιησού Χριστέ Ελέησόν με" περικλύει όλη την ορθόδοξη ασκητική θεολογία, διαμέσου της οποίας ο άνθρωπος αξιώνεται να μεταμορφωθεί σε κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, σπουδαίος υπέρμαχος της Ορθοδοξίας κατά τον 14ο αι., αποτελεί ζωντανό παράδειγμα της αλήθειας αυτής, καθώς με τη ζωή και το έργο του άφησε στη μοναστική πολιτεία του Αγίου Όρους μια σπουδαία θεολογική παρακαταθήκη, η οποία διαφυλάττεται έως σήμερα.
Πρόκειται για το ησυχαστικό κίνημα, σύμφωνα με το οποίο ο άνθρωπος δύναται να μετέχει των ακτίστων ενεργειών του Θεού, αλλά όχι της ουσίας Του. Έτσι, η παρουσία του Αγίου Πνεύματος είναι ζωντανή και αναλλοίωτη μέχρι τις μέρες μας, πράγμα που φανερώνεται ιδιαίτερα στη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας και στους βίους των αγίων της.
Πώς χρησιμοποιείται το κομποσκοίνι στην καθημερινή προσευχή των χριστιανών;
Το κομποσκοίνι - όπως προείπαμε- αποτελεί ένα μέσο ενίσχυσης της προσευχής μας παντού και πάντοτε. Εάν, ωστόσο, επιθυμούμε να αφοσιωθούμε εντονότερα ή πιο συστηματικά στη νοερά προσευχή, είναι καλό να έχουμε την ευχή και την καθοδήγηση του πνευματικού μας πατέρα. Είναι χρήσιμο να ακολουθήσουμε τις νουθεσίες του, ώστε η προσπάθειά μας να μην αποβεί άκαρπη, καθώς και να μην υποπέσουμε σε πλάνη.
Γενικά, ο πιστός που προσεύχεται κρατάει το κομποσχοίνι (συνήθως με το αριστερό χέρι, έτσι ώστε με το δεξί να κάνει τον σταυρό του), το περνάει ανάμεσα από τα δάχτυλα του χεριού και πιάνει τον έναν κόμπο μετά τον άλλον λέγοντας την ευχή "Κύριε Ιησού Χριστέ Ελέησόν με τον αμαρτωλό." Μπορεί, ακόμη, να επικαλείται την Παναγία ή τους αγίους, λέγοντας "Υπεραγία Θεοτόκε Σώσον Υμάς" και "Άγιε ...... πρέσβευε υπέρ υμών". Εάν το επιθυμεί, μπορεί, επίσης να εύχεται για τους κεκοιμημένους “Κύριε Ιησού Χριστέ ανάπαυσον τους δούλους σου”. Με το κομποσχοίνι μπορούμε να τηρούμε τον καθημερινό μας προσευχητικό κανόνα.
.jpg)
Συχνά, πιστεύεται εσφαλμένα πως η προσευχή του Ιησού Χριστού είναι εγωϊστική, καθώς ο πιστός παρακαλεί για την προσωπική του σωτηρία, σε πρώτο ενικό πρόσωπο. Ωστόσο, ο Άγιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης εξηγεί πως “από τη στιγμή που είμαστε βαπτισμένοι, είμαστε σώμα του Χριστού και, συνεπώς, το “ελέησόν με” αναφέρεται όχι απλώς στο δικό μας πρόσωπο, αλλά σε ένα μέρος του σώματος του Κυρίου!”.
Η νοερά προσευχή δύναται να ασκείται όλο το εικοσιτετράωρο. Ο μακαριστός γέροντας Εφραίμ της Αριζόνας έχει αποδείξει επανειλημμένως, με τη ζωή και το έργο του, τη σημασία της καλλιέργειας της νοεράς προσευχής. Συνήθιζε, μάλιστα, να λέει σε όλα τα πνευματικά του παιδιά πως "η ευχή θα σώσει τον κόσμο." Σύμφωνα με την εμπειρία του, ως γνήσιου τέκνου του Αγίου Ιωσήφ του Ησυχαστή, δίδασκε την αδιάλειπτη άσκηση, ειδικά στους μοναχούς, στην αρχή φωναχτά μέχρι να γίνει συνήθεια κι έπειτα νοερά, έως να ενεργήσει η Χάρις και να φθάσει η προσευχή από τον “νου στην καρδιά”. Ο Όσιος Παΐσιος αναφέρει επίσης: "το κομποσχοίνι να το κρατάς, για να μην ξεχνάς την ευχή, στην οποία πρέπει να εργάζεσαι διαρκώς εσωτερικά, στην καρδιά. Όταν μάλιστα βγαίνεις από το κελλί σου, να θυμάσαι ότι ο εχθρός είναι έτοιμος για επίθεση. Γι’ αυτό, να μιμείσαι τον καλό στρατιώτη, που βγαίνοντας από το πολυβολείο έχει πάντοτε «ανά χείρας» το όπλο του. Το κομποσκοίνι έχει μεγάλη δύναμη. Είναι το όπλο του μοναχού και οι κόμποι του είναι οι σφαίρες, που θερίζουν τα ταγκαλάκια" (όπως συνήθιζε να ονομάζει ο άγιος τα δαιμονικά πνεύματα).
