Η εικόνα της γυναικείας μαντίλας αποτελεί κάτι με το οποίο παραμένουν εξοικειωμένες πολλές και διαφορετικές κουλτούρες. Στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, η χρήση της μαντίλας ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη εντός του ναού, αλλά και εκτός, στο πλαίσιο των κοινωνικών συναναστροφών της γυναίκας. Αν και η πρακτική αυτή έχει περιοριστεί πολύ, δεδομένου του σύγχρονου τρόπου ζωής, της αλλαγής των ηθικών αξιών και των εθίμων, ωστόσο, παραμένει συνήθης τακτική για μια μεγάλη μερίδα ορθόδοξων χριστιανών. Η μαντίλα εξακολουθεί να αποτελεί σύμβολο ευλάβειας και σεβασμού.
Γιατί οι γυναίκες φορούν μαντίλα;
Η ιδέα της μαντίλας ως καλύμματος της κεφαλής, το οποίο συμβολίζει την ταπείνωση, έχει τις ρίζες της σε κείμενα της Καινής Διαθήκης, καθώς και στους πατερικούς λόγους των αγίων της εκκλησίας μας.
Μία από τις σημαντικότερες αναφορές είναι αυτή του Αποστόλου Παύλου, ο οποίος μιλάει για το ζήτημα της μαντίλας στην Α’ Προς Κορινθίους Επιστολή, Κεφάλαιο 11. Η χρήση της μαντίλας βασίζεται, σύμφωνα με τα λόγια του, στην ανάγκη υποταγής της γυναίκας στον άντρα και σύζυγό της. Ως ον πλασμένο από το σώμα του Αδάμ, η Εύα και η κάθε γυναίκα υποστηρίζεται πως οφείλουν να δείχνουν έμπρακτα την ταπείνωση και τη συστολή τους μπροστά στο πρόσωπο του ανδρός και διαμέσου αυτού στο πρόσωπο του Θεού-πατέρα. Συγκεκριμένα αναφέρει:
«Διὰ τοῦτο ὀφείλει ἡ γυναῖκα ἀπὸ συστολὴν καὶ ἐντροπὴν πρὸς τοὺς ἀγγέλους, ποὺ ἀοράτως εἶναι παρόντες, νὰ ἔχῃ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς της κάλυμμα, τὸ ὁποῖον εἶναι σύμβολον τῆς ἐξουσίας, ποὺ ἔχει ἐπ’ αὐτῆς ὁ ἄνδρας.» (Α Κορ. 11,10)
Όπως τονίζουν, βέβαια, οι πατέρες της εκκλησίας, η χρήση της μαντίλας δεν αποσκοπεί σε κανέναν κοινωνικό περιορισμό, αλλά αναδεικνύει την πνευματική προοπτική της σεμνότητας και του σεβασμού απέναντι στον Θεό. Αποτελεί πολύ περισσότερο μια πνευματική διάθεση και επιλογή, που εκφράζει το χριστιανικό πνεύμα της εκάστοτε γυναίκας..jpg)
Επιπλέον, πέρα από τους θεολογικούς και πνευματικούς παράγοντες που επέβαλλαν τη χρήση της μαντίλας, υπήρξαν κοινωνικοϊστορικές συνθήκες, οι οποίες επηρέασαν αδιαμφισβήτητα την εξέλιξή της. Όπως συχνά υποστηρίζεται, η μαντίλα αποτελούσε, μεταξύ άλλων, τον τρόπο διαχωρισμού των χριστιανών γυναικών από αυτές που ασπάζονταν την ειδωλολατρία. Όταν η ανάγκη αυτή περιορίστηκε, εξαιτίας της εξάλειψης των ειδωλολατρών, μειώθηκε αντιστοίχως και η χρήση της μαντίλας.
Είναι απαραίτητο οι γυναίκες να φορούν μαντίλα εντός του ναού;
Στην ελληνορθόδοξη εκκλησία δεν υφίσταται κανένας τυπικός κανόνας κάλυψης της κεφαλής, εντός ή εκτός του ναού, για λόγους ευσέβειας. Έτσι, οι γυναίκες δεν καλούνται να φορούν μαντίλα. Παράλληλα, δεν υπάρχει σχετική απαγόρευση. Η μαντίλα δύναται να αποτελέσει μέσο θρησκευτικής έκφρασης, σε περίπτωση που συνάδει με τις πνευματικής πεποιθήσεις του εκάστοτε ανθρώπου. Ωστόσο, σε άλλες ορθόδοξες χώρες η μαντίλα χρησιμοποιείται ευρέως έως σήμερα. Οι γυναίκες καλούνται να τη φορούν απαρέγκλιτα κατά τη διάρκεια των θείων μυστηρίων και όσο βρίσκονται εντός του ναού.
Τι συμβολίζει η μαντίλα;
Όπως προαναφέραμε, η μαντίλα, στο πλαίσιο της ορθόδοξης χριστιανικής παράδοσης, συμβολίζει πρωταρχικά την αφοσίωση στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Χρησιμοποιείται ως χαρακτηριστικό σεμνής ενδυμασίας, η οποία αποτελεί μέσο για τη γυναικεία έκφραση σεβασμού.
Σήμερα, αποτελεί μεταξύ άλλων θέμα ομοιομορφίας. Σε μια κουλτούρα που υιοθετεί την τακτική του καλύμματος της κεφαλής, η είσοδος στον ναό χωρίς μαντίλα αποτελεί πρόκληση. Αντιθέτως, στις κουλτούρες που έχουν αρνηθεί αυτού του είδους τις τακτικές, πρόκληση δύναται να αποτελέσει η χρήση της, καθώς αντίκειται στο ευρέως υιοθετημένο πρότυπο ενδυμασίας.
Σε κάθε περίπτωση, η μαντίλα έχει τη δική της πορεία μέσα στην ιστορία της ορθόδοξης χριστιανικής παράδοσης. Αποτελεί μια εθιμοτυπική τακτική, αλλά και μια πράξη με πλούσιο θεολογικό και πνευματικό υπόβαθρο. Παρ’ όλα αυτά, η επιλογή της χρήσης ή της μη υιοθέτησής της δεν διαθέτει πια αξιολογικό χαρακτήρα, αλλά εξαρτάται από τη βούληση και την καλύτερη έκφραση του θρησκευτικού αισθήματος της εκάστοτε γυναίκας.
