Ο Όσιος Παχώμιος γεννήθηκε στην Κάτω Θηβαΐδα της Αιγύπτου, κατά τα τέλη του 3ου αιώνα. Οι γονείς του ήταν ειδωλολάτρες, ήρθε, όμως, σε επαφή με τον χριστιανισμό κατά την περίοδο της θητείας του στον στρατό. Από μικρός ξεχώρισε για τη φρόνηση και τον ενάρετο χαρακτήρα του.
Αντιμετώπιζε τους πειρασμούς με θάρρος, κρατώντας πάντοτε στη μνήμη του το πρόσωπο του Ιησού Χριστού, ως οδηγό και σωτήρα στον βίο του. Μοιραζόταν τις εμπειρίες του με τους υπόλοιπους μοναχούς και τους προειδοποιούσε για τα πάθη που θα αντιμετώπιζαν στον ασκητικό τους αγώνα.
Η οικογένειά του ήταν ιδιαίτερα ευκατάστατη και έτσι έλαβε από μικρός την κατάλληλη εκπαίδευση. Σε ηλικία 20 ετών κλήθηκε να καταταγεί στον στρατό. Βλέποντας την αυταπάρνηση και την ενάρετη συμπεριφορά των υπόλοιπων χριστιανών στρατιωτών εντυπωσιάστηκε.
Μετά τη διάλυση του στρατού, αποφάσισε να γίνει και ο ίδιος χριστιανός. Βαπτίστηκε και άρχισε να ζει σε έναν εγκαταλελειμμένο ναό. Εργάστηκε εκεί και βοήθησε τους φτωχούς της περιοχής. Η φήμη του διαδόθηκε παντού, αφού οι άνθρωποι άρχισαν να τον αναζητούν, ψάχνοντας κοντά του παρηγοριά και πνευματική καθοδήγηση.
Ο Όσιος Παχώμιος επιδίωκε την απομόνωση. Γνώρισε, έτσι, τον γέροντα Παλάμονα, ο οποίος τον δέχτηκε κοντά του μετά από πολλές δοκιμασίες. Μαζί του ο άγιος ασκήθηκε αυστηρά στη μοναστική ζωή.
Όταν ο γέροντάς του κοιμήθηκε, έγινε ο ίδιος ηγούμενος. Ο αδελφός του Ιωάννης ήρθε κοντά του, ξεκινώντας έναν κοινό αγώνα με ταπείνωση και αγάπη στο πρόσωπο του Χριστού.
Ο Παχώμιος αντιμετώπισε πολλούς πειρασμούς, τους οποίους υπερέβη με υπομονή και πίστη. Άγγελος Κυρίου του εμφανίστηκε, καλώντας τον να υπηρετήσει τους ανθρώπους και να ιδρύσει μια νέα μονή. Δέχτηκε τους πρώτους μοναχούς και φρόντισε για αυτούς, ορίζοντας τους κανόνες της μοναστικής τους ζωής.
Έκτισε, ακόμη, έναν νέο ναό για τους κατοίκους της περιοχής και φρόντισε για την πνευματική καθοδήγησή τους.
Ο Όσιος Παχώμιος υπηρέτησε ένα κοινόβιο προσευχής και κατάνυξης. Φρόντιζε τους ασθενείς και οργάνωνε τη ζωή της αδελφότητάς του, δίνοντας προσοχή στις προσωπικές ανάγκες του κάθε μοναχού. Ο κόπος του και η οσιακή του ζωή έγιναν παράδειγμα για όλους.
