Ο Άγιος Νείλος ο Ασκητής γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, έλαβε καλή εκπαίδευση και διορίστηκε έπαρχος της πρωτεύουσας. Συνειδητοποιώντας τη ματαιότητα της κοσμικής ζωής, εγκατέλειψε τον κόσμο, δίνοντας τα υπάρχοντά του στους φτωχούς και αποσυρόμενος με τον γιο του Θεόδουλο στο Όρος Σινά. Εδώ αγωνίστηκε σε νηστεία και προσευχή για σαράντα χρόνια, ζώντας σε μια σπηλιά που έσκαψε με τα ίδια του τα χέρια. Η σοφία του προσέλκυσε πολλούς και έγινε πνευματικός καθοδηγητής.
Ο άγιος επέπληξε τον αυτοκράτορα Αρκάδιο για την εξορία του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου. Ο γιος του Θεόδουλος αιχμαλωτίστηκε από βαρβάρους, αλλά σώθηκε από τον επίσκοπο της πόλης Έμεσας, ο οποίος αργότερα τον χειροτόνησε πρεσβύτερο. Ο Νείλος, μη θέλοντας να παραμείνει στην πόλη, επέστρεψε στο Σινά με τον γιο του, όπου και αναπαύθηκε ειρηνικά.
Από αυτόν έχουν απομείνει πολυάριθμα σωτήρια γράμματα και έργα για την πίστη και την ευσέβεια, στα οποία μοιράστηκε την εμπειρία και τις διδασκαλίες του.
