Νηστεύουμε σωστά;
Η νηστεία δεν αποτελεί από μόνη της αρετή, αλλά ένα μέσο για την απόκτηση της αρετής.
Με τη νηστεία μαθαίνουμε να ασκούμε και να ελέγχουμε τη βούλησή μας, ταπεινώνουμε τον εαυτό μας και υποτάσσουμε τις σωματικές μας ανάγκες στο πνεύμα μας. Δείχνουμε, ακόμη, έμπρακτα την αγάπη μας στον Χριστό και την υπακοή μας στους ψυχωφελείς κανόνες που μας υπαγορεύει η παράδοση της Εκκλησίας. Προσελκύουμε, έτσι, τη χάρη του Κυρίου, όπως έκαναν οι άγιοι και οι προφήτες.
Ακόμη και ο ίδιος ο Χριστός νήστεψε στην έρημο «σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες». Έπειτα, μίλησε για τη νηστεία μία και μοναδική φορά, χωρίς, ωστόσο, να ορίζει τη διάρκεια ή τον τρόπο άσκησής της. Συγκεκριμένα, όπως διαβάζουμε στο Ευαγγέλιο, κάλεσε τους πιστούς να μη δυσανασχετούν όταν νηστεύουν και να μη διαλαλούν παντού τις προσπάθειές τους, γιατί τότε αυτές θα είναι υποκριτικές και όχι αντάξιες της Βασιλείας των ουρανών. Αντιθέτως, προέτρεψε τους ανθρώπους να νηστεύουν σιωπηλά και με άκρα ταπείνωση.
Ὅταν δὲ νηστεύητε, μὴ γίνεσθε ὥσπερ οἱ ὑποκριταὶ σκυθρωποί· ἀφανίζουσι γὰρ τὰ πρόσωπα αὐτῶν ὅπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες· ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν. σὺ δὲ νηστεύων ἄλειψαί σου.jpg)
τὴν κεφαλὴν καὶ τὸ πρόσωπόν σου νίψαι, ὅπως μὴ φανῇς τοῖς ἀνθρώποις νηστεύων, ἀλλὰ τῷ πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ, καὶ ὁ πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ. (Ματθ. 6: 16-18)
Οι πατέρες της Εκκλησίας καθιέρωσαν αργότερα τις ημέρες, τη διάρκεια των νηστειών, καθώς και τις συγκεκριμένες τροφές που θα μπορούσαν ή όχι να καταναλωθούν.
Βρείτε όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για τις γιορτές και τις νηστείες στο ημερολόγιο του Athos.Guide.
Ποιο είναι το νόημα της νηστείας;
Με τη λέξη «νηστεία» αναφερόμαστε συχνά στην ιδέα της αποχής από το φαγητό. Ωστόσο, πρόκειται για έναν πολύ ευρύτερο όρο. Το να νηστεύει κανείς σημαίνει πως μαθαίνει να ζει υπό ορισμένες συνθήκες, υπό κάποιους περιορισμούς που εξασφαλίζουν τη λιτότητα και την ταπείνωσή του, τόσο όσον αφορά την ύλη όσο και το πνεύμα. Δυστυχώς, παρερμηνεύοντας το περιεχόμενο της λέξης, όλο και περισσότεροι άνθρωποι αρνούνται να νηστέψουν, θεωρώντας πως το πλούσιο φαγητό είναι αυτό που τους δίνει δύναμη και υγεία. Υποπίπτουν, έτσι, συχνά στη λαιμαργία, με αποτέλεσμα, αντί να βελτιώνουν την υγεία τους, να τη χάνουν και να συντομεύουν τη ζωή τους. Είναι άλλωστε γνωστό πως σε πολλές χώρες του κόσμου ο πληθυσμός δεν υποφέρει από πείνα και υποσιτισμό, αλλά από παχυσαρκία, υπέρταση και αυξημένη χοληστερόλη.
Η νηστεία της Εκκλησίας αποτελεί μια έμπρακτη διδασκαλία. Η άσκηση των πιστών είναι μια ελεύθερη απόφαση, ένας αγώνας για ένωση με τη Θεία Χάρη και ένα πνευματικό γεγονός μετανοίας, ταπείνωσης και υπακοής στο πρόσωπο του Χριστού. Η άρνησή μας να τη δεχτούμε ως τέτοια, υποδηλώνει συχνά την υπερηφάνεια και την παράδοσή μας στα πάθη του σώματος.
Η νηστεία δεν αφορά τη λεπτομερή ανάλυση και προσοχή στη σύνθεση των τροφίμων. Σημασία δεν έχει να εξετάσουμε με ακρίβεια το τι περιέχει η κάθε τροφή, προτού την καταναλώσουμε, αλλά να παλέψουμε με τις μικρές και μεγάλες επιθυμίες της σάρκας μας, ηρεμώντας τον νου και την ψυχή μας, αδιαφορώντας για τις έγνοιες και τις ανάγκες που παράγει το σώμα μας. Αυτές μας αποπροσανατολίζουν, περιορίζουν την πίστη μας, τη συνείδηση και την αγάπη μας, κρατώντας μας μακριά από τη ζωή που προτείνει η Εκκλησία.
Η νηστεία είναι μετάνοια. Αποτελεί την προσπάθεια να αλλάξουμε τη ζωή μας και να την επαναφέρουμε στον δρόμο του Θεού.
Ποιες είναι οι επίσημες ορθόδοξες νηστείες;
Οι νηστείες του εκκλησιαστικού έτους είναι πολλές και διαφορετικές. Είναι, συνεπώς, χρήσιμο να συμβουλευόμαστε συχνά το ημερολόγιο, όπου αναφέρονται αναλυτικά όλες οι επιμέρους πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο που θα πρέπει να νηστεύουμε την κάθε μέρα.
Στον ιστότοπό μας μπορείτε ακόμη να βρείτε μοναστηριακές συνταγές για νηστίσιμα φαγητά, γευστικά και κατάλληλα για κάθε περίοδο.
Παρακάτω σημειώνονται ενδεικτικά οι σημαντικότερες νηστείες, με λίγες οδηγίες σχετικά για την κάθε μία:
- Κάθε Τετάρτη και Παρασκευή
.jpg)
Τις ημέρες αυτές ισχύει η νηστεία «οίνου και ελαίου». Απαγορεύεται, δηλαδή, η χρήση λαδιού στο φαγητό, καθώς και η κατανάλωση αλκοόλ. Επιτρέπονται τα όσπρια, τα θαλασσινά (όχι τα ψάρια), τα λαχανικά, τα φρούτα, το ψωμί κ.λπ.
- Την παραμονή της γιορτής των Θεοφανίων
Την ημέρα αυτή νηστεύουμε και πάλι από οίνο και έλαιο.
- Τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή
Στους πρώτους χριστιανικούς χρόνους, το λάδι επιτρεπόταν μόνο τα Σάββατα και τις Κυριακές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, ενώ όλες τις καθημερινές καταναλώνονταν αλάδοτες τροφές. Έτσι προέκυψαν οι μέρες ξηροφαγίας, οι οποίες τηρούνται έως σήμερα από ορισμένους χριστιανούς, κατά την πρώτη εβδομάδα των νηστειών, καθώς και τη Μεγάλη Εβδομάδα.
Γενικά, σύμφωνα με τον κανόνα της Εκκλησίας, η νηστεία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής διαμορφώνεται ως εξής:
Από την Καθαρά Δευτέρα έως και το Μεγάλο Σάββατο υπάρχει αυστηρός κανόνας, που ορίζει την κατανάλωση ξηράς τροφής και την αποχή από το αλκοόλ. Κατάλυση οίνου και ελαίου υπάρχει μόνο τα Σάββατα και τις Κυριακές, δίνοντας στους πιστούς τη δυνατότητα να καταναλώσουν αντίστοιχα τρόφιμα τις δύο αυτές μέρες της κάθε εβδομάδας.
- Τα Χριστούγεννα
Η νηστεία των Χριστουγέννων αρχίζει από της 15 Νοεμβρίου και τελειώνει στις 24 Δεκεμβρίου. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής υπάρχει κατάλυση ιχθύος, που σημαίνει ότι οι πιστοί μπορούν να καταναλώνουν ψάρι.
- Τη γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου
Η νηστεία που προηγείται της γιορτής αυτής είναι μια από τις σημαντικότερες της Εκκλησίας μας. Από την 1η Αυγούστου έως και τη 14η του ίδιου μήνα ισχύει αυστηρή νηστεία, ενώ κατάλυση οίνου και ελαίου έχουμε μόνο τα Σάββατα και τις Κυριακές. Ακόμη υπάρχει κατάλυση ιχθύος στις 6 Αυγούστου που μεσολαβεί η γιορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος.
- Τη γιορτή των Αγίων Αποστόλων
Η νηστεία αρχίζει από τη Δευτέρα μετά την Κυριακή των Αγίων Πάντων και συνεχίζεται έως και την 28η Ιουνίου. Υπάρχει κατάλυση ιχθύος, εκτός της Τετάρτης και της Παρασκευής κατά τις οποίες ισχύει αυστηρή νηστεία.
