Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει στις ομιλίες του τον ρόλο των συζύγων. Συχνά, απευθύνεται στους άντρες, υπενθυμίζοντάς τους τη σημασία της γυναικείας παρουσίας και τη δική τους θέση μέσα στη συζυγική σχέση.
Όπως λέει:
«Όσο αγαπάς, λοιπόν, τον εαυτό σου, τόσο ν’ αγαπάς και τη γυναίκα σου. Όχι μόνο γιατί ο άνδρας και η γυναίκα έχουν την ίδια φύση, αλλά και για μιαν άλλη σπουδαιότερη αιτία: Γιατί δεν είναι πια δύο ξεχωριστά σώματα, αλλά ένα·»
Έτσι, το ζευγάρι εμφανίζεται ως ενιαία οντότητα. Η σύμπτυξη των δύο προσώπων σε μια σχέση αλληλοπεριχώρησης εντείνει την έννοια της κοινής πορείας, τη συνοχή του δεσμού και τη μεταξύ τους αγάπη. Ο άνδρας και η γυναίκα μετουσιώνονται, τελικά, σε αυτό που συχνά ονομάζουμε «ανδρόγυνο», θέλοντας να εκφράσουμε αυτό που ο Άγιος Χρυσόστομος αναφέρει ως «ίδια φύση». Οι δύο ξεχωριστές υποστάσεις ενώνονται με το μυστήριο του γάμου, μεταβάλλοντας την ποιότητα της ίδιας της ύπαρξής τους και διαμορφώνοντας από κοινού μια νέα σύνθετη οντότητα.
Οι σύζυγοι θα πρέπει, συνεπώς, να αγαπούν ο ένας τον άλλον, με τον ίδιο τρόπο που αγαπούν τον εαυτό τους.
Πώς μπορεί ο άντρας να δείξει την αγάπη του και πώς να την εκφράσει στη σύζυγό του;
«Όταν είσαι λιγόλογος, σοβαρός, λογικός. Έτσι θα σε ακούσει και θα δεχθεί όσα θα της πεις. Μα πιο πρόθυμα θα τα δεχθεί, αν της φανερώσεις πλούσια την αγάπη σου· γιατί τίποτα άλλο δεν συντελεί τόσο στο να πειστεί ένας άνθρωπος στα λόγια μας, όσο το να καταλάβει ότι του τα λέμε με αγάπη και από αγάπη.»
«Και πως θα της δείξεις την αγάπη σου; Αν της πεις λ.χ.: “Δεν θέλησα να πάρω άλλη γυναίκα, και μάλιστα πλουσιοκόρη ή αρχοντοπούλα. Προτίμησα εσένα για τον χαρακτήρα σου, τη σεμνότητα, την πραότητα και τη σωφροσύνη. Γιατί έχω μάθει να περιφρονώ τον πλούτο σαν κάτι τιποτένιο, σαν κάτι που επιθυμούν οι ληστές, οι ανήθικοι και οι απατεώνες.”»
«Εμένα με σαγήνεψε η αρετή της ψυχής σου και την προτιμώ από κάθε πλούτο. Μια συνετή παρουσία, που ζει με ευσέβεια, αξίζει όσο όλη η οικουμένη. Γι’ αυτό σ’ αγάπησα, σ’ αγαπώ και σε βάζω πάνω απ’ τη ζωή μου.»
«Εγώ πάνω απ’ όλα βάζω την αγάπη μου για σένα και τίποτα δεν θα μου είναι τόσο δυσάρεστο και βαρύ όσο το να τα χάσω. Πάμφτωχος να γίνω και σε μεγάλο κίνδυνο να βρεθώ και οτιδήποτε να πάθω, όλα υποφερτά και ανεκτά θα μου είναι, φτάνει οι σχέση μου μαζί σου να είναι καλή.»
«Ας μην βρίσκουμε, λοιπόν, μικρόψυχες προφάσεις. Δεν παν’ να χαθούν τα χρήματα, οι υπηρέτες και οι τιμές. Εγώ πάνω απ’ όλα βάζω την αγάπη μου για σένα!»
Με τα αγαπητικά αυτά λόγια ο άγιος τονίζει την ανάγκη να εκφραστεί ρητά η εκτίμηση και η αφοσίωση μεταξύ των συζύγων.
Αν και ορισμένες φορές μοιάζει ευκολότερο για έναν άντρα να προτάξει τη λογική του, μιλώντας σοβαρά και με λακωνικότητα, ο άγιος παροτρύνει τους συζύγους να εκφράζουν τα συναισθήματά τους. Όπως υποστηρίζει, είναι σημαντικό σε μια σχέση να προσπαθεί κανείς να εκφραστεί με τη γλώσσα που κατανοεί καλύτερα και ο σύντροφός του. Έτσι, όταν μια γυναίκα έχει την ανάγκη να ακούσει έναν λόγο γλυκό, είναι αξιέπαινο για τον άντρα της να προσπαθεί για αυτό, δίνοντάς της πρόσβαση στον συναισθηματικό του κόσμο.
Ο έπαινος της γυναίκας και η έκφραση του θαυμασμού προς το πρόσωπό της δεν αποτελούν πράξεις ντροπιαστικές για τον σύζυγο, αλλά αποδείξεις αγάπης και ανάδειξης του ψυχικού του πλούτου. Επιπλέον, καλλιεργείται με τον τρόπο αυτό η συγκατάβαση, η ενότητα της σχέσης και η επικοινωνία.
Τέλος, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος αναφέρει:
«Δεν βλέπεις ότι και στο σώμα μας έχουμε πολλές ατέλειες ή ελλείψεις; Ο ένας έχει πόδια στραβά, ο άλλος τα χέρια παράλυτα, ο τρίτος κάποιο άλλο μέλος άρρωστο κ.ο.κ. Κι όμως, δεν το κακομεταχειρίζεται ούτε το κόβει. Απεναντίας μάλιστα, το φροντίζει και το περιποιείται περισσότερο απ’ όσο τα υγιή μέλη του και ο λόγος είναι ευνόητος.»
Μέσα από το συγκεκριμένο απόσπασμα, ο άγιος επιδιώκει να αντιπαραβάλλει το σώμα του ατόμου με το ενιαίο σώμα του ζεύγους, δείχνοντας πως, όπως και ο κάθε άνθρωπος έχει ελαττώματα, έτσι και η σχέση των συζύγων έχει δυσκολίες και αδύνατα σημεία. Όπως μας συμβουλεύει, εκεί που το σώμα των δύο συζύγων υστερεί, εκεί ακριβώς θα πρέπει να δοθεί η μεγαλύτερη προσοχή και φροντίδα. Μέσα από την αποδοχή του άλλου και την προσαρμοστικότητα στις απαιτήσεις της συμβίωσης το ζευγάρι θα καταφέρει να παραμείνει υγιές και να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις του βίου, όπως ακριβώς και το κάθε άτομο καταφέρνει να ζει αξιέπαινα, υπερβαίνοντας τις ατέλειες και τις ελλείψεις του εαυτού του.
