Αρχιδιάκονος
Ο άγιος απόστολος, πρωτομάρτυρας και αρχιδιάκονος Στέφανος ήταν ο πρεσβύτερος από τους επτά διακόνους που χειροτονήθηκαν από τους ίδιους τους αποστόλους· γι’ αυτό και ονομάζεται αρχιδιάκονος. Υπήρξε ο πρώτος μάρτυρας της Εκκλησίας και μαρτύρησε για τον Χριστό σε ηλικία περίπου τριάντα ετών. Κατά τον Αστέριο, ήταν «η απαρχή των μαρτύρων, ο διδάσκαλος των παθημάτων υπέρ Χριστού, το θεμέλιο της καλής ομολογίας», διότι πριν από τον Στέφανο κανείς δεν είχε χύσει το αίμα του για το Ευαγγέλιο.
Πλήρης Πνεύματος Αγίου, ο άγιος Στέφανος κήρυττε με παρρησία και δύναμη τη χριστιανική διδασκαλία και νικούσε τους Ιουδαίους νομοδιδασκάλους στις συζητήσεις. Γι’ αυτό οι Ιουδαίοι τον συκοφάντησαν, λέγοντας ότι βλασφημεί τον Θεό και τον Μωυσή. Με αυτή την κατηγορία ο άγιος Στέφανος παρουσιάστηκε ενώπιον του συνεδρίου και του αρχιερέως. Εκφώνησε πύρινο λόγο, στον οποίο εξέθεσε την ιστορία του εβραϊκού λαού και με θάρρος έλεγξε τους Ιουδαίους για τους διωγμούς των προφητών και για τη θανάτωση του αναμενόμενου Μεσσία, του Ιησού Χριστού. Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, ο άγιος Στέφανος είδε ξαφνικά τον ουρανό ανοιγμένο και τον Ιησού Χριστό εν δόξη, να στέκεται στα δεξιά του Θεού, και το διακήρυξε μεγαλόφωνα. Τότε οι Ιουδαίοι, φράζοντας τα αυτιά τους, όρμησαν εναντίον του, τον έσυραν έξω από την πόλη και τον λιθοβόλησαν, ενώ ο άγιος μάρτυρας προσευχόταν για τους φονείς του. Σε απόσταση, πάνω σε ύψωμα, στεκόταν η Θεοτόκος μαζί με τον άγιο απόστολο Ιωάννη τον Θεολόγο και προσευχόταν θερμά για τον μάρτυρα. Πριν από τον θάνατό του ο Στέφανος είπε: «Κύριε Ιησού, δέξου το πνεύμα μου· Κύριε, μη τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία», και κατόπιν παρέδωσε με χαρά την καθαρή του ψυχή στον Χριστό. Το σώμα του αγίου πρωτομάρτυρα Στεφάνου, που είχε αφεθεί για τροφή στα θηρία, το πήρε κρυφά ο επιφανής Ιουδαίος διδάσκαλος Γαμαλιήλ μαζί με τον γιο του Αβίβ και το έθαψε στο κτήμα του. Αργότερα και οι δύο πίστεψαν στον Χριστό και έλαβαν το Άγιο Βάπτισμα.
