Ο Άγιος Παντελεήμονας γεννήθηκε στη Νικομήδεια από τον Ευστόργιο, ο οποίος ήταν εθνικός, και την Ευούλη, η οποία ήταν χριστιανή. Μετά τον θάνατο της μητέρας του, ο άγιος έλαβε σπουδαία εκπαίδευση, ενώ γνώρισε ακόμη την επιστήμη της ιατρικής. Διδάχτηκε τις αρχές του χριστιανισμού και βαπτίστηκε από τον Άγιο Ερμόλαο. Ο πατέρας του, ακολουθώντας το παράδειγμά του, έγινε επίσης χριστιανός.
Ο άγιος, φωτισμένος με τη Θεία Χάρη, θεράπευε κάθε άνθρωπο που ερχόταν κοντά του. Θαυματουργούσε και απάλλασσε τους πιστούς από κάθε είδους ασθένεια.
Οι υπόλοιποι ιατροί, που δεν κατανοούσαν τη δύναμη της προσευχής και τις ιαματικές του ικανότητες, τον κατήγγειλαν στον αυτοκράτορα Μαξιμιανό. Εκείνος προσπάθησε να τον εξαναγκάσει να απαρνηθεί τον Χριστό. Ο άγιος, μη υποκύπτοντας στις απειλές, θεράπευσε μπροστά του έναν παραλυτικό. Για την πράξη αυτή υποβλήθηκε σε σφοδρά βασανιστήρια, από τα οποία βγήκε αβλαβής.
Ρίχτηκε στα άγρια θηρία, που, ωστόσο, δεν τολμούσαν να τον αγγίξουν. Τελικά, ο αυτοκράτορας διέταξε τον αποκεφαλισμό του. Μετά την εκτέλεση, έτρεξε από το σώμα του λευκό υγρό σαν γάλα, αντί για αίμα, ενώ στο σημείο που ήταν δεμένος άνθισε μια ελιά. Το σώμα του παρέμεινε άφθαρτο και τάφηκε με τιμές από τους χριστιανούς.
Η μνήμη του αγίου τιμάται στις 27 Ιουλίου. Στη Νικομήδεια γίνεται την ημέρα αυτή λιτανεία της ιερής εικόνας του, ενώ πλήθος πιστών θεραπεύονται μέσω των προσευχών του αγίου.
Τα λείψανά του έχουν μοιραστεί σε όλο τον χριστιανικό κόσμο, ενώ ένα μεγάλο μέρος φυλάσσεται στο Άγιον Όρος. Εκεί βρίσκεται και η τιμία κάρα του αγίου.
