Όσιος Αθανάσιος ο Βατοπαιδινός (10ος-11ος αι.), ηγούμενος, ένας εκ των κτητόρων της Μονής Βατοπαιδίου
Εορτάζει στις 17 Δεκεμβρίου και στη Σύναξη των Βατοπαιδινών Αγίων.
Σύμφωνα με τη μοναστηριακή παράδοση, στα μέσα του 10ου αιώνα έφτασαν στο Άγιον Όρος τρεις άρχοντες από την Αδριανούπολη: ο Αθανάσιος, ο Νικόλαος και ο Αντώνιος. Με την προτροπή του Οσίου Αθανασίου του Αθωνίτη, αναστήλωσαν την αρχαία και ερειπωμένη Μονή Βατοπαιδίου.
Αργότερα, οι κτήτορες ετάφησαν στον νάρθηκα του Καθολικού και η μνήμη τους τιμάται στις 17 Δεκεμβρίου.
Πολλοί επικριτικοί ερευνητές θεωρούσαν τους τρεις κτήτορες από την Αδριανούπολη θρυλικά πρόσωπα και τον ίδιο τον αριθμό τρία ως συμβολικό. Ωστόσο, το 1992, κατά τη διάρκεια ανασκαφών στο Καθολικό της Μονής Βατοπαιδίου, βρέθηκε ένας τάφος κάτω από το αρκοσόλιο στη νότια πλευρά του μεσονυκτικού (τμήμα του νάρθηκα όπου τελούνταν το Μεσονυκτικό). Μέσα σε αυτόν ανακαλύφθηκαν τα λείψανα τριών μοναχών, καθώς και μια μολύβδινη πλάκα με απαγόρευση, στο όνομα του ενταφιασμένου εκεί ηγουμένου Αθανασίου, να ταφεί οποιοσδήποτε άλλος σε αυτόν τον τάφο. Αυτό αποδεικνύει ότι οι τρεις κτήτορες ήταν πραγματικά ιστορικά πρόσωπα. Δύο από αυτούς μπορούν να ταυτιστούν με τους πρώτους ηγουμένους του Βατοπαιδίου, τον Νικόλαο (περ. 985 - περ. 1012) και τον Αθανάσιο (περ. 1020 - περ. 1048). Από την επιγραφή στον τάφο συνάγεται ότι ο Αθανάσιος ήταν γιος του Νικολάου, και επομένως η Μονή Βατοπαιδίου ξεκίνησε ως οικογενειακό μοναστήρι. Ωστόσο, δεν έζησαν την ίδια εποχή όλα τα πρόσωπα των οποίων τα ονόματα διασώζει η παράδοση. Σύμφωνα με την Δ. Παπαχρυσάνθου, ο τρίτος κτήτορας της μονής πρέπει να ταυτιστεί με τον ηγούμενο Αντώνιο, ο οποίος αναφέρεται σε έγγραφα του 1142.
Στη σύγχρονη εικονογραφία, απεικονίζονται να κρατούν στα χέρια τους τα κειμήλια της Μονής Βατοπαιδίου: την Εικόνα της Παναγίας της Κτητόρισσας (Βηματάρισσας), τον σταυρό του Μεγάλου Κωνσταντίνου και τη λαμπάδα, τα οποία βρέθηκαν στο πηγάδι όπου τα είχε κρύψει τον 10ο αιώνα ο Όσιος Σάββας ο Βηματάρης.
