Ο Άγιος Παύλος ο Ξηροποταμινός γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Η οικογένειά του ήταν ευσεβής και γεμάτη ευλογία. Ο πατέρας του παραιτήθηκε από τον κοσμικό βίο, μετέβη σε μια μονή και ολοκλήρωσε ασκητικά τη ζωή του, ενώ η μητέρα του είχε οραματιστεί τη γέννηση του γιου της.
Μεγαλώνοντας ανατράφηκε με σύνεση και αγάπη, απέκτησε σπουδαία μόρφωση και αναδείχθηκε για τις γνώσεις του στη φιλοσοφία. Ωστόσο, διαισθανόμενος τη ματαιότητα του κόσμου, αποσύρθηκε στην έρημο, όπου έζησε μοναχικά παίρνοντας το όνομα Παύλος.
Εγκαταστάθηκε σε μια καλύβα κοντά στην Ιερά Μονή Ξηροποτάμου του Αγίου Όρους. Εκεί άρχισε να ασκείται. Η ταπεινοφροσύνη και οι αρετές του υπήρξαν παράδειγμα για πολλούς μοναχούς, οι οποίοι συγκεντρώθηκαν γύρω του, σχηματίζοντας σύντομα μια μοναστική κοινότητα.
Ο αυτοκράτορας Ρωμανός, μαθαίνοντας για τη δράση και την πεφωτισμένη προσωπικότητα του αγίου, τον κάλεσε στην Κωνσταντινούπολη. Εκείνος τον θεράπευσε από την ασθένεια που τον ταλαιπωρούσε. Ο αυτοκράτορας, θέλοντας να τον ευχαριστήσει, ανακαίνισε τη μονή Ξηροποτάμου και δώρισε στην αδελφότητα ένα κομμάτι του ζωοποιού ξύλου του Σταυρού του Κυρίου.
Μετά την επιστροφή του στο Άγιον Όρος, ο Παύλος ίδρυσε μια νέα μονή αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο.
Δύο ημέρες πριν από τον θάνατό του, κάλεσε τους αδελφούς μοναχούς και τους μίλησε για τη σημασία της ταπείνωσης και της αγάπης. Κοιμήθηκε στις 28 Ιουλίου, αφήνοντας πίσω του μια σπουδαία παρακαταθήκη διδαχών και πνευματικών συμβουλών. Τα λείψανά του μεταφέρθηκαν με μεγαλοπρέπεια στην Κωνσταντινούπολη.
