Ηγούμενος
Ο Όσιος Νίκων ήταν ένα σπουδαίο ασκητικό πρότυπο της Ρωσίας. Γνώρισε τη μοναχική ζωή κοντά στον άγιο Αντώνιο, ο οποίος υπήρξε για αυτόν δάσκαλος και συνοδοιπόρος στον ασκητικό του αγώνα. Ο όσιος αποδείχθηκε άξιος ηγέτης της μοναστικής του κοινότητας και φωτεινό παράδειγμα για τους μοναχούς που τον γνώρισαν. Συνέβαλε στην κουρά πολλών ασκητών, μεταξύ των οποίων ήταν και οι σεβάσμιοι Θεοδόσιος και Βαρλαάμ, γεγονός που εξόργισε τον πρίγκιπα Ιζιάσλαβ. Ο όσιος απάντησε με θάρρος στις απειλές του, εξηγώντας πως είχε υποχρέωση να πραγματοποιήσει αυτό που του υπεδείκνυε η Θεία πρόνοια. Συνέχισε, έπειτα, τον ασκητικό του αγώνα, απομονωμένος σε μια σπηλιά, κερδίζοντας με την ταπείνωση και την προσευχή κάθε μάχη κατά των παθών και των πονηρών πνευμάτων.
Καθώς η αδελφότητα μεγάλωνε, ο Όσιος Νίκων θέλησε να αποσυρθεί και να ζήσει ως ερημίτης. Έτσι, μετά από επικοινωνία με τον άγιο Αντώνιο, αναχώρησε για το νησί Τμουταράκαν. Εγκαταστάθηκε εκεί, υπηρετώντας τον Θεό και εκπλήσσοντας τους ανθρώπους με τη βαθιά ταπείνωση του καθημερινού του βίου. Η φήμη του εξαπλώθηκε παντού. Γρήγορα, όσοι επιθυμούσαν να ασπαστούν τη μοναστική ζωή άρχισαν να έρχονται κοντά του, αναζητώντας την καθοδήγηση και τη συμβουλή του. Έχτισε, τότε, μια εκκλησία προς τιμήν της Παναγίας, ενώ αργότερα αναπτύχθηκε στο σημείο εκείνο ένα λαμπρό μοναστήρι.
Μετά τον θάνατο του Ροστισλάβ Βλαντιμίροβιτς, οι κάτοικοι του Τμουταράκαν παρακάλεσαν τον όσιο να ζητήσει από τον Σβιατοσλάβ Γιαροσλάβιτς να επαναφέρει στον θρόνο τον γιο του Ροστισλάβ, Γκλεμπ. Προκειμένου να εκπληρώσει το αίτημά τους, εκείνος μετέβη στο Κίεβο, όπου συναντήθηκε με τον σεβάσμιο Θεοδόσιο, τον οποίο δεν είχε δει για πολύ καιρό. Ο Νίκων υποσχέθηκε να επιστρέψει στη μονή, αλλά σύντομα αποσύρθηκε και πάλι στο νησί του, ανίκανος να αντέξει τις αναταραχές και τις εντάσεις μεταξύ των ηγετών.
Μετά τον θάνατο του Θεοδοσίου, ο όσιος ήρθε στη Λαύρα των Σπηλαίων, για να περάσει το υπόλοιπο της ζωής του εκεί. Έγινε ηγούμενος και ενίσχυσε με κάθε τρόπο τη μοναστική του κοινότητα. Περιποιήθηκε το μοναστήρι και στόλισε την εκκλησία με σπουδαίες ιερές εικόνες. Κοιμήθηκε το 1088. Το σώμα του τάφηκε στη Λαύρα των Σπηλαίων, όπου και παραμένει άφθαρτο έως σήμερα, μαρτυρώντας την αγιότητα του προσώπου του.
