Ο Όσιος Νικόδημος, κατά κόσμον Νικηφόρος, ασκήτευσε σε ένα κελλί της Ιεράς Μονής Βατοπεδίου στις αρχές του 14ου αιώνα. Εκεί μετέβη από τη Χαλκηδόνα της Μικράς Ασίας και το όρος του Αυξεντίου, περιοχή που ήδη από τον 5ο αιώνα είχε εξελιχθεί σε σημαντικό μοναστικό κέντρο.
Εξαιτίας των τουρκικών επιδρομών αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη γενέτειρά του και να μεταβεί στον Άθω. Τότε τον συνάντησε και ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, ο οποίος, βλέποντάς τον να ασκείται με τρόπο υποδειγματικό και εκτιμώντας την ενάρετη προσωπικότητά του, θέλησε να θέσει τον εαυτό του υπό την πνευματική του καθοδήγηση.
Ο Άγιος Νικόδημος παρουσιάζεται ως άνδρας πεφωτισμένος. Ο ασκητικός και οσιακός του βίος ήταν γνωστός σχεδόν σε όλους τους κατοίκους του Αγίου Όρους.
Είναι σημαντικό πως όλοι οι βιογράφοι του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά μνημονεύουν με ιδιαίτερο σεβασμό τον Όσιο Νικόδημο, τον οποίο χαρακτηρίζουν ως γενναίο μοναχό, ευρέως γνωστό στο Άγιον Όρος για την αρετή και την ησυχαστική του ζωή. Κατά το διάστημα της υποταγής του, ο Άγιος Γρηγόριος έζησε με υπομονή και αυστηρή άσκηση, νηστεύοντας, τελώντας αγρυπνίες και προσευχόμενος αδιαλείπτως.
Ο άγιος κοιμήθηκε πλήρης ημερών. Η μνήμη του τιμάται στις 11 Ιουλίου.
