Η Κύζικος, πόλη της Μυσίας στις ακτές των Δαρδανελίων, γνώρισε τον χριστιανισμό μέσω του Αποστόλου Παύλου. Όντας αντιμέτωποι με σκληρούς διωγμούς κατά των χριστιανών, οι εννέα άγιοι μάρτυρες Θεογνίς, Ρούφος, Αντίπατρος, Θεόστιχος, Αρτεμάς, Μάγνος, Θεόδοτος, Θαυμάσιος και Φιλήμων, ομολόγησαν θαρραλέα την πίστη τους, αρνούμενοι τα είδωλα και καταδικάζοντας τους ειδωλολάτρες.
Οι άγιοι συνελήφθησαν και υποβλήθηκαν σε σφοδρά βασανιστήρια. Δεν αρνήθηκαν, ωστόσο, τον Χριστό και έτσι αποκεφαλίστηκαν από τους διώκτες Του. Τα σώματά τους θάφτηκαν στην Κύζικο και, αφού σταμάτησαν οι διωγμοί υπό τον Κωνσταντίνο τον Μέγα, βρέθηκαν και ανασύρθηκαν άφθαρτα. Στην πόλη άρχισαν να συμβαίνουν θαύματα. Άνθρωποι θεραπεύονταν και απελευθερώνονταν από κάθε δεινό, οδηγώντας πολλούς πίσω στον χριστιανισμό.
Μετά τον θάνατο του Μέγα Κωνσταντίνου, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ιουλιανού του Αποστάτη, οι χριστιανοί υπήρξαν θύματα πολλών καταπιέσεων. Ωστόσο, όταν αφέθηκε ελεύθερος ο επίσκοπος Ελεύσιος, το φως της πίστης έλαμψε εκ νέου στην πόλη. Από τότε οι εννέα μάρτυρες αποτελούν αρωγούς και φύλακες της ορθόδοξης πίστης.
